Vanavond om acht uur staan we twee minuten stil.  Hypocriet vindt de één.  Belangrijk vindt de ander. Zelf groeide ik op met de stellige overtuiging deze minuten belangrijk te vinden.  Opdat wij ons collectief blijvend zouden herinneren dat zoiets als de ‘Tweede Wereldoorlog’ nooit meer mag gebeuren.  Zo ongeveer was de boodschap van het jaarlijks ritueel.  Het waren de moffen, zij waren schuldig. Het waren de Joden, zij waren slachtoffer.  En wij, mijn ouders ik waren de keurige mensen van na de oorlog. Eenvoudige mensen die herdenken.  Al had mijn vader, die net iets ouder is dan mijn moeder de oorlog wel bewust meegemaakt.  Niemand kon hier zo spannend en meeslepend over vertellen als hij.  Over hoe de vliegtuigen over vlogen en hij in nachtelijke uren zijn fiets die eerder door de Duitsers in beslag was genomen had terug gestolen. Over de hongerige mensen uit de stad, die bij hen op het platteland om eten kwamen vragen.  Over het stiekem varen over de Lek om vervolgens vanaf de kant beschoten te worden. De oorlog zoals mijn vader hem beschreef met glinsters in zijn ogen, leek vaak op de mooiste tijd uit zijn leven.  Ieder jaar opnieuw luisterden we naar zijn verhalen, die op de een of andere manier ook steeds sterker leken te worden.

Na het trompettergeschal vanaf de Maasvlakte, siste mijn moeder steevast dat we stil moesten zijn. Gek genoeg vonden we het altijd wel leuk om stil te zijn. Al was het maar omdat we elkaar in die twee minuten verwijtend konden aankijken als iemand toch kuchte, een wind liet of iets te hard ademde.  

Inmiddels heb ik de leeftijd bereikt dat ook mijn kinderen er aan moeten geloven. Toen ze nog geen klok konden kijken liet ik ze voor de grap ook wel langer dan twee minuten zwijgen. Daar trappen ze nu niet meer in.  Inmiddels zijn ze groot genoeg om opgezadeld te worden met schuldgevoelens en zware levenslessen.  Dus laat ik ze zwijgen en nadenken, niet eens omdat de Duitsers schuldig waren en Joden slachtoffers.  Fijntjes prent ik hen in dat het  óók  zeker de Nederlanders zelf  de holocaust mogelijk hebben gemaakt.  Zodat ze niet naar anderen wijzen, maar diep naar binnen keren. Om het oppervlakkige te verwijderen. Het bewustzijn te prikkelen en misschien ook wel omdat we toch niets anders te doen hebben in die tijd. Wie in vredesnaam zijn we zelf?  

Het waren tenslotte Nederlanders die de registratiesystemen waarin alle gegevens van de Joden stonden opgenomen, overhandigde aan de Duitsers. Het waren Nederlanders die de treinen  stipt op tijd lieten rijden. Vol met mensen. Iedere week opnieuw. Regelrecht naar gaskamers. Gewoon de NS.  Misschien omdat ze bang waren. Wellicht omdat ze geïntimideerd waren of plichtsgetrouw, maar er was weinig Duits aan.  Wie zijn we zelf?  Waarom kwam niemand op het idee de complete Joden-administratie te vernietigen, of zoek te maken desnoods.   Waarom besloot niemand bij de NS werkte om de trein eens een keer niet op tijd te laten rijden?  Ja, nu wel.  Maar toen het er écht op aan kwam?  Iedere week reed hij bomvol en akelig op tijd  het perron van Schindler’s List binnen.  

In de tussentijd was de opa van mijn kinderen, de oorlogsheld uit mijn jeugd in de bloei van zijn leven, op zoek naar zijn fiets.  

Dus als wij twee minuten stil zijn, is dit vooral om ons dát te realiseren.  Dat oorlogen- ook die om ons heen, alleen kunnen bestaan, omdat wij niets doen.  Dat de haat naar bevolkingsgroepen bij het juiste startsein in combinatie met een charismatische leider zal omslaan in een massamoord.  Dat ikzelf, maar ook mijn kinderen in staat zullen zijn om onder bepaalde omstandigheden een complete administratie te overhandigen in de wetenschap dat anderen daarna de dood zullen vinden.  Ik leer mijn kinderen dat wijzelf die Duitsers zijn, maar ook dat wijzelf die Nederlanders zijn én de Joden én de verzetshelden.  Dat ongeacht hoe lang we stil blijven staan er nooit iets zal veranderen in de wereld.  Pas als alle mensen die straks twee minuten stil zijn, deze minuten zouden gebruiken om zich écht te verzetten tegen racisme, we samen rond de 32 miljoen minuten extra hebben om na al die jaren zwijgen het verschil te maken.. 

..en omdat dit in theorie een geruststellende gedachte is.

Advertenties